Familyası: Ballıbabagillerden, Lippenblütengewâchse, Lamiaceae (Labiatae)

Drugları: Adaçayı yaprağı; Salviae folium
Adaçayı eter yağı; Salviae aetherolaum
Adaçayının yaprakları ve çiçekleri çay ve lapa yapımında, eter yağı (hülasası=uçucu yağı ), natürel ilaç ve aroma tedavisinde kullanılır.

GiriÅŸ: Adaçayının 700 türü olduÄŸu ileri sürülmektedir ve bunlardan en önemlileri Tıbbi Adaçayı; Salvia officinalis, Dallı Adaçayı; Salvia triloba, Misk Adaçayı; Salvia sclerea, Yüksük Adaçayı; Salvia sideritis ve Ä°spanya Adaçayı; Salvia lavandulitolia ve de Çin Adaçayı; Salvia miltiorrihiza’yı sayabiliriz. Tıbbi Adaçayının yetiÅŸtiÄŸi yöreye göre çeÅŸitli alt türleri vardır ve bunlardan en önemlileri; Dalmaçya Adaçayı, Türk Adaçayı, Arnavut Adaçayı ve Ä°talyan Adaçayını sayabiliriz. Adaçayının bulunuÅŸ tarihi çok eski olup ilk Seydenham 1717′de veremlilerde görülen gece terlemesine karşı kullanmış ve baÅŸarılı sonuçlar elde etmiÅŸ. Onu takip eden Ferranini ÅŸeker hastaları üzerinde yaptığı deneylerde Adaçayının kandaki ÅŸekeri düşürdüğünü tespit etmiÅŸtir. (0.Leseer.557) ve bu araÅŸtırmaları diÄŸer araÅŸtırmalar takip etmiÅŸtir. Adaçayının vatanı Balkanların sahile yakın bölgeleri Dalmaçya, Arnavutluk ve Trakya olup, buradan önce bütün Akdeniz bölgesine ve zamanla ılıman ve subtropik ülkelere yayılmıştır. Günümüzde Almanya’da dahi çok yaygın olarak Adaçayı yetiÅŸtirilmektedir.

Botanik: Adaçayı 40-80cm boyunda, dikine yükselen yarı çalımsı ÅŸekilde bir kökten çıkan gövde oldukça çok çatallaÅŸarak bir küme oluÅŸturur. Yaprakları oval, uçlara doÄŸru sivrice, 4-10cm uzunluÄŸunda, 1-4cm eninde kenarları kalkık, üzeri pürtüklü, grimsi yeÅŸil renkli, alt yüzeyi ise boz renklidir ve keçemsi tüylüdür. Çiçekleri uzunca bir sap üzerinde boÄŸumlarda 5-10′u bir arada bulunur. Çiçeklerin kupa yaprakları taç yapraklarını kavramış olup kahverengimsi kiremit renkli uç kısımları sivricedir. Çiçeklerin taç yaprakları iki dudaklı (çenekli) olup alt dudak üç loplu, üst dudak tek, eflatun, açık mor veya leylaki renktedir.

YetiÅŸtirilmesi: Almanya gibi oldukça soÄŸuk sayılabilecek ülkede yetiÅŸen bitki Türkiye’nin hemen her bölgesinde yetiÅŸebilir. SoÄŸuk olan bölgelerde bitki donmasın diye üzeri çam dalları ile örtülür. Adaçayını süs bitkisi gibi balkonda da yetiÅŸtirmek mümkündür. Ben ÅŸahsen yıllardır balkonda Adaçayı yetiÅŸtirmekteyim. Türkiye’de Adaçayı diye satılan çay Hakiki Adaçayı olmayıp genellikle Dallı Adaçayı satılmaktadır.

Hasat zamanı: Adaçayının yapraklarındaki eter yağı türevleri çiçek açmadan önce en yüksek orandadır. Bu nedenle Adaçayı yaprakları Nisan-Mayıs aylarında toplanıp kurutulur ise daha kaliteli drug elde edilir. Fakat Kasım’a kadar da yaprakları toplanarak kurutulabilir. Adaçayı yapraklarını kuruturken sıcaklığın 35Ëš’yi geçmemesi gerekir. Çünkü bu dereceden sonra bitkinin birleÅŸimindeki eter yağı türevleri buharlaÅŸarak yok olur.

Maalesef ÅŸifalı bitkiler toplama, kurutma, paketleme ve depolama iÅŸlemleri sırasında çok yanlışlar yapılmaktadır. Bitkinin ÅŸifalı kısmı yaprak veya çiçekleri ise asla GüneÅŸ altında kurutulmaz ve mutlaka gölgede kurutulmalıdır. Ayrıca örneÄŸin bitki 5 günde kurudu ise, 2 gün daha kurumada bırakmak mahzurludur, çünkü birleÅŸimindeki eterik yaÄŸları kaybettiÄŸinden kalitesi düşer. Sadece bitki kökleri GüneÅŸ’te kurutulur ve kurur kurumaz hemen paketlenip depolanması gerekir. Åžifalı bitkilerin Aktarlarda açıkta satılması kalitesini kısa sürede düşürür ve etkisini oldukça azaltır.

Birleşiminde: Geniş bilgi: Şifalı Bitkiler ve Alternatif Tıp isimli kitabımızda mevcuttur.
Araştırmalar: Geniş bilgi: Şifalı Bitkiler ve Alternatif Tıp isimli kitabımızda mevcuttur.
Tesir şekli: Geniş bilgi: Şifalı Bitkiler ve Alternatif Tıp isimli kitabımızda mevcuttur.

Kullanılması:
a) Araştırmalara göre aşırı terleme, gece terlemesi (veremli hastalarda görülür), yüksek tansiyon, şeker hastalığı, dermansızlık, kansızlık, bademcik iltihaplanması ve nefes yolları rahatsızlıklarına karşı kullanılır.

b) Komisyon E’nin 15.05.1985 tarih ve 90 nolu ve de 13.03.1990 tarih ve 50 nolu Monografi bildirisine göre Adaçayı yaprak çayı, eter yağı, ekstresi veya tentürü baÅŸta haricen; ağız ve yutak iltihaplarına, dahilen; sindirim rahatsızlıkları ve aşırı terlemeye karşı kullanılabileceÄŸi beyan edilmiÅŸtir.

c) Aromaterapisinde; Adaçayı eter yağı, dişeti, ağız, yutak ve bademcik iltihaplarına, aşırı terleme ve sindirim rahatsızlıklarına karşı kullanılır. Ayrıca sütten kesilmek isteyen emzikli anneler Adaçayını içerse sütten kesilirler.

d) Halk arasında; özellikle Türkiye’nin sıcak geçen yazlarında damda yatmak zorunda olanlar ya sakat kalmaktalar veya ölmekteler. Åžayet bu Adaçayının çayını içseler o sıcak insanlara pek dokunmaz. Adaçayı bademcik, diÅŸeti, ağız içi ve yutak iltihap ve yaralarına, aşırı terleme, hararet, ÅŸeker hastalığı, dermansızlık, demir eksikliÄŸi, sindirim rahatsızlıklarından; ÅŸiÅŸkinlik, tıkanma, kokuÅŸma, bağırsak iltihapları, el ve ayaklarda terleme, sancılı adet hali ve beyaz akıntıya karşı kullanılır. Ayrıca sütten kesilmek isteyen annelerin sütünü daha kısa sürede keser.

Çayı: Bir kahve kaşığı kurutulmuş veya taze Adaçayı yaprağı demliğe konur ve üzerine 200-300ml kaynar su ilave edilerek 5-10dk demlenmeye bırakıldıktan sonra süzülerek içilir.

Sirkesi: Adaçayı yaprağından 20gr bir şişeye konur ve üzerine 80ml sirke ilave edilerek güneş ışınlarından uzakta muhafaza edilir. bu sirkeden günde 3-5defa 1 kahve kaşığı alınır.

Aromaterapisi: Adaçayı yapraklarından bir kısım su buharı ile damıtılmasından (destilasyon) elde edilen eter yağı (hülasası=ekstresi, uçucu yağı ), Aromaterapisinde kullanılır. En kaliteli Adaçayı eter yağı Dalmaçya (Hırvatistan, Bosna) Adaçayından elde edilen yağdır ve onu Türk ve Bulgar Adaçayı yağları takip eder. Adaçayı yağından 2-3damla bir kesme şekere, bir parça ekmeğe veya bir kahve kaşığı kaymağa damlatılarak alınır.

Yan tesirleri: Adaçayının birleÅŸimindeki Thujon’un çok sert ve etkili olması nedeni ile hamile kadınların kullanmaması gerekir. Uzun süre Adaçayı içilmesi halinde AÄŸustos’ta bile kiÅŸinin başı buzdolabında imiÅŸ gibi üşüme hisseder